Zgodnie z obowiązującym w Polsce systemem ubezpieczeń społecznych mamy obowiązek uczestniczenia w dwóch filarach systemu emerytalnego.

I FILAR systemu emerytalnego to świadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS), gdzie trafia większość naszej składki na ubezpieczenie emerytalne (12,22% podstawy wymiaru, czyli naszego wynagrodzenia brutto). Każdy z nas, będąc ubezpieczonym w ramach ubezpieczenia emerytalnego, ma indywidualne konto w ZUS, na którym rejestrowane są wpłaty naszych składek. Niestety, część składki emerytalnej, która trafia do ZUS  nie jest inwestowana, a jedynie podlega corocznie waloryzacji o realny wzrost cen i usług ustalany przez GUS. Waloryzacji na tych samych zasadach podlega także kapitał początkowy ustalony przez ZUS dla osób, które rozpoczęły pracę przed 1 stycznia 1999 roku.

Jak obliczyć naszą miesięczną emeryturę z I filara?

Nasza miesięczna emerytura z I filara zostanie obliczona przez podzielenie sumy kapitału początkowego (o ile został ustalony) + wszystkich zwaloryzowanych składek przez liczbę miesięcy, jaka statystycznie pozostała nam do końca życia od momentu przejścia na emeryturę (średnie dalsze trwanie życia).

II FILAR systemu emerytalnego to Otwarte Fundusze Emerytalne (OFE). Środki przekazywane są do OFE przez ZUS z wpłacanej składki na ubezpieczenie emerytalne (7,3% podstawy wymiaru, czyli naszego wynagrodzenie brutto). Powstały w ten sposób kapitał gromadzony jest na indywidualnym koncie w funduszu emerytalnym i inwestowany w instrumenty rynku finansowego.

Jak obliczyć naszą miesięczną emeryturę z II filara?

Nasza emerytura z II filara będzie zależała od sumy wpłaconych do OFE składek, przychodów z inwestowania (zwiększenia), pobranych opłat (zmniejszenia) oraz średniego dalszego trwania życia (analogicznie jak dla I filara).

Wiek emerytalny kobiet i mężczyzn

W Polsce wiek emerytalny wynosi obecnie 60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn.

Z analiz prowadzonych przez ZUS, a także przez niezależnych ekspertów wynika, że przyszła emerytura, będąca sumą emerytury ZUS i OFE będzie znacznie niższa od ostatnio otrzymywanego przez nas wynagrodzenia.

Pamiętajmy, że…

1.    Wielkość uzyskanej emerytury w stosunku do ostatniej pensji jest tym niższa, im wyższe jest wynagrodzenie.

Wynika to z ustalonego rocznego limitu składek na ubezpieczenie emerytalne.

2.    Wielkość uzyskanej emerytury w stosunku do ostatniej pensji jest niższa dla kobiet niż dla mężczyzn. Taka sytuacja związana jest z wcześniejszym przechodzeniem kobiet na emeryturę. Wiek emerytalny w Polsce dla kobiet jest o 5 lat niższy niż dla mężczyzn. Skutkuje to po pierwsze krótszym okresem opłacania składek na ubezpieczenie emerytalne i tym samym niższą kwotą wpłaconych składek. Po drugie średnie dalsze trwanie życia dla kobiet, które przechodzą na emeryturę w wieku 60 lat, jest dłuższe niż dla mężczyzn, którzy przechodzą na emeryturę w wieku 65 lat. W efekcie emerytura dla kobiety jest niższa od emerytury dla mężczyzny, nawet jeżeli rozpoczęli pracę w równym wieku i ich wynagrodzenie było na takim samym poziomie.

Wielkość naszej ostatniej pensji w stosunku do spodziewanych świadczeń emerytalnych otrzymywanych z ZUS i OFE może zmniejszyć się aż o połowę. W momencie obniżenia miesięcznych przychodów po przejściu na emeryturę, adekwatnie obniży się standard naszego życia. Żeby uchronić się przed skromną egzystencją w przyszłości już teraz powinniśmy pomyśleć o oszczędzaniu w III filarze.

W ramach dobrowolnego III filara systemu emerytalnego mamy do wyboru Pracowniczy Program Emerytalny oraz Indywidualne Konto Emerytalne.

Główną zaletą PPE jest współfinansowanie składki przez pracodawcę. Pracodawca ma obowiązek opłacać składkę podstawową w wysokości do 7% naszego wynagrodzenia brutto. Pracownik ma prawo wpłacać składkę dodatkową. Suma składek dodatkowych wniesionych do jednego PPE w danym roku kalendarzowym nie może przekroczyć kwoty odpowiadającej  czteroipółkrotności przeciętnego prognozowanego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej na dany rok; przy czym kwota ta nie może być niższa niż kwota ogłoszona w roku poprzednim (w 2010 roku jest to kwota 14.368,50 zł).  Pracodawca nie jest zobligowany do założenia PPE ale jeżeli w zakładzie pracy jest PPE, to z pewnością warto do niego przystąpić. Pracowniczy program emerytalny może mieć jedną z czterech form: funduszu inwestycyjnego, grupowego ubezpieczenie na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym, pracowniczego funduszu emerytalnego albo zarządzania zagranicznego. O wyborze formy PPE decyduje pracodawca.

Nie ma przeszkód, abyśmy jednocześnie korzystali z PPE oraz IKE. Zaletą IKE w przeciwieństwie do PPE jest możliwość wyboru takiego rodzaju umowy o prowadzenie IKE, która najlepiej odpowiada naszym preferencjom inwestowania oraz sytuacji życiowej.

Dostępne formy prowadzenia IKE

1.    Rachunek oszczędnościowy (lokaty bankowe). Adresatami lokaty bankowej są przede wszystkim osoby starsze, które nie akceptują dużego ryzyka inwestycyjnego. Niestety ta forma IKE nie przynosi znaczących zysków.

2.    Osobom młodym, mającym doświadczenie na rynku papierów wartościowych należy polecić zawarcie umowy o prowadzenie IKE z podmiotem prowadzącym działalność maklerską. Tę formę IKE cechuje najwyższe ryzyko inwestycyjne, jednak daje ona relatywnie największe możliwości pomnażania kapitału.

3.    Fundusze inwestycyjne. Ta forma IKE  polecana jest zarówno osobom młodym jak i starszym, które skłonne są akceptować pewien poziom ryzyka inwestycyjnego. Zaletą tej formy IKE jest zapewnienie możliwości dzielenia środków miedzy kilka funduszy o różnym  poziomie ryzyka inwestycyjnego, prowadzonych przez dane towarzystwo funduszy inwestycyjnych. Dodatkowo wraz z upływem czasu, aby chronić nasze oszczędności przed ryzykiem spadku ich wartości na krótko przed ich wypłatą (wiek emerytalny), możemy zmieniać strategię inwestowania na bardziej bezpieczną.

4.    Ubezpieczenie na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. W zakresie możliwości dzielenia środków pomiędzy fundusze o różnym poziomie ryzyka inwestycyjnego oraz zmiany strategii inwestycyjnej w trakcie trwania umowy,  forma ta ma takie same zalety jak fundusze inwestycyjne. Jednak tutaj możemy dodatkowo wybrać fundusze prowadzone przez różne podmioty (zakład ubezpieczeń, towarzystwo funduszy inwestycyjnych) i w ten sposób bardziej zdywersyfikować nasze ryzyko inwestycyjne.

UWAGA

Poza zaletami, PPE i IKE posiadają jedną zasadniczą wadę – są uregulowane ustawowo i przez to mają ograniczone zdolności dopasowywania się do naszych indywidualnych potrzeb, w szczególności w zakresie możliwości i potrzeb finansowych.

Uszytym na naszą miarę zabezpieczeniem emerytalnym mogą być ubezpieczenia na życie inne niż PPE czy IKE. Ubezpieczenie na życie poza zabezpieczeniem emerytalnym daje dodatkowe korzyści takie jak na przykład ochrona ubezpieczeniowa, która gwarantuje wypłatę świadczeń w przypadku  niekorzystnych zdarzeń losowych (nieszczęśliwy wypadek, choroba, śmierć).

Wnioski

Na rynku dostępnych jest wiele form oszczędzania i inwestowania na emeryturę. Ważne, abyśmy wybrali taką formę, która najlepiej spełnia nasze oczekiwania. W celu ustalenia naszych indywidualnych potrzeb w zakresie zabezpieczenia emerytalnego polecam wyliczenie własnej stopy zastąpienia wynagrodzenia przez emeryturę. Możemy to uczynić  korzystając na przykład z kalkulatora emerytalnego dostępnego na stronie KNF (www.knf.gov.pl). Jeżeli stopa zastąpienia wynagrodzenia przez emeryturę z I i II filara nie jest dla nas zadawalająca, to powinniśmy zadbać o dobrowolne zabezpieczenie emerytalne (filar III). Nasze dobrowolne zabezpieczenie emerytalne powinno zapewnić zgromadzenie środków na poziomie, gwarantującym wypłatę dodatkowej emerytury, która wraz z emeryturą z I i II filara, pozwoli żyć na oczekiwanym przez nas poziomie.